Były prezydent Poznania ostrzega: kryzys demograficzny zmieni polskie miasta

Coraz mniej dzieci rodzi się w polskich miastach, a to oznacza problemy, które wyjdą daleko poza szkolne klasy i przedszkola. W pierwszej połowie 2025 roku w miastach urodziło się niespełna 83 tysiące dzieci, czyli o ponad 7 procent mniej niż rok wcześniej.

To nie jest już odosobniony sygnał z pojedynczych miejscowości. W ponad 90 miastach liczba urodzeń spadła poniżej 10, a w jednym z nich nie odnotowano ani jednego narodzin. Skala zmian pokazuje, że samorządy muszą przygotować się na długotrwałe skutki depopulacji.

Szkoły, przedszkola i żłobki pod presją zmian

Ryszard Grobelny, były prezydent Poznania, zwraca uwagę, że pierwszy cios widać zwykle w edukacji najmłodszych. Gdy rodzi się mniej dzieci, po pewnym czasie maleje liczba podopiecznych w żłobkach i przedszkolach, a następnie pojawia się konieczność przemyślenia całej sieci szkół.

„Jeśli dzieci się nie rodzą, za kilka lat zabraknie uczniów w szkołach. Najpierw znikają miejsca w żłobkach i przedszkolach, później pojawia się konieczność reorganizacji sieci szkół. To naturalna konsekwencja zmian demograficznych”

Ryszard Grobelny, były prezydent Poznania

W danych już widać pierwsze następstwa. Liczba placówek wychowania przedszkolnego w Polsce zaczęła się zmniejszać, a dzieci korzystających z przedszkoli jest wyraźnie mniej niż rok wcześniej. W części miast rozpoczęto likwidację oddziałów przedszkolnych, a samorządy analizują, jak w kolejnych latach ma wyglądać sieć placówek edukacyjnych.

Starzejące się miasta i coraz trudniejsze finanse

Zmiany demograficzne nie kończą się na edukacji. Według analiz przywoływanych w raporcie mniej mieszkańców oznacza także słabsze wpływy z podatków, ponieważ rośnie liczba osób przechodzących na emeryturę, a kurczy się grupa pracujących. To właśnie dochody podatkowe są jednym z filarów budżetów samorządów.

Grobelny podkreśla, że miasta będą musiały równocześnie odpowiadać na potrzeby starszego społeczeństwa i działać przy bardziej ograniczonych środkach. To może utrudnić utrzymanie dotychczasowego poziomu usług publicznych, w tym edukacji, transportu i opieki społecznej.

Poznań też musi się przygotować na mniejszą liczbę mieszkańców

Choć Poznań nie należy obecnie do ośrodków najbardziej dotkniętych spadkiem liczby ludności, także tu samorząd obserwuje zmiany w kolejnych rocznikach dzieci i dostosowuje ofertę edukacyjną do realnych potrzeb. To ważne, bo w dłuższej perspektywie podobne decyzje mogą dotyczyć większości dużych polskich miast.

Raport Związku Miast Polskich wskazuje również na skutki widoczne na rynku mieszkaniowym i pracy. W słabszych ośrodkach może przybywać pustostanów, podczas gdy największe miasta nadal będą odczuwać niedobór mieszkań. Jednocześnie firmy, a także urzędy, mogą coraz mocniej zmagać się z brakiem pracowników.

Prognozy do 2040 roku nie zostawiają złudzeń

Autorzy raportu przewidują, że do lat 2035–2040 liczba mieszkańców nadal będzie spadać, a społeczeństwo będzie szybko się starzeć. W wielu miastach seniorzy mogą stanowić ponad 40 procent wszystkich mieszkańców.

To oznacza konieczność zmiany podejścia do planowania rozwoju. Zamiast zakładać wzrost liczby ludności, samorządy będą musiały projektować sieć szkół, infrastrukturę, usługi komunalne i zabudowę z myślą o mniejszej populacji oraz innych potrzebach mieszkańców.

Dlatego temat demografii ma bezpośrednie znaczenie także dla lokalnej społeczności w Poznaniu. Mniej dzieci dziś to mniej uczniów jutro, ale też inne wydatki miasta, nowe priorytety i trudniejsze decyzje dotyczące tego, gdzie utrzymać placówki, a gdzie trzeba będzie szukać oszczędności.

W najbliższych latach samorządy będą musiały nie tylko liczyć koszty, ale też przeprojektować sposób myślenia o rozwoju. Dla Poznania i innych dużych miast kluczowe stanie się utrzymanie jakości życia w warunkach postępującego kryzysu demograficznego. Informacje przekazał Związek Miast Polskich.