Stulecie PeWuKi 2029: młodzi poznaniacy walczą o pamięć największej wystawy II RP

Czy w 1929 roku, gdy podróż z Krakowa do Poznania trwała dwa dni, a samochody były rzadkością, udało się ściągnąć do miasta 4,5 miliona ludzi? To nie pomyłka – taką frekwencję miała Powszechna Wystawa Krajowa, która za pięć lat obchodzić będzie stulecie. Dziś o przywrócenie jej należnego miejsca w świadomości walczy grupa około 30 młodych poznaniaków skupionych w Stowarzyszeniu PeWuKa II.

Młodzi pasjonaci na tropie zapomnianego dziedzictwa

Stowarzyszenie tworzą głównie osoby w wieku 25–26 lat – studenci historii, architektury i politologii, których połączyła fascynacja wydarzeniem, które mimo ogromnego znaczenia dla miasta pozostaje dziś słabo rozpoznawalne.

Jesteśmy grupą młodych pasjonatów, których zafascynowało, że w Poznaniu miało miejsce tak niesamowite wydarzenie. Jego historia jest wciąż żywa, chociażby poprzez Międzynarodowe Targi Poznańskie, a jednocześnie sama PeWuKa jest niestety zapomniana

Z kroniki policyjnej: Życzenia komendanta poznańskiej policji z okazji Święta Policji →

Jakub Marciniak, członek Stowarzyszenia PeWuKa II

Jak podkreślają inicjatorzy, wielu współczesnych mieszkańców nie potrafi wyjaśnić, czym była wystawa. Dlatego głównym celem stowarzyszenia jest nie tylko przypomnienie historycznego wydarzenia, ale także doprowadzenie do organizacji rozbudowanych obchodów stulecia w 2029 roku. Zdaniem Dominiki Platy, PeWuKa była elementem tożsamości nie tylko Poznania, ale całej Polski – pokazywała dorobek gospodarczy, kulturalny i społeczny po dziesięciu latach niepodległości.

PeWuKa w liczbach i faktach – skala, która zachwyca

Powszechna Wystawa Krajowa została otwarta 16 maja 1929 roku przez prezydenta Ignacego Mościckiego i trwała do końca września – łącznie 138 dni. Teren wystawy zajmował około 65 hektarów – dla porównania współczesne Międzynarodowe Targi Poznańskie to zaledwie 22 hektary. Na obszarze tym wzniesiono 112 pawilonów, w większości tymczasowych, w których prezentowano przemysł ciężki, rolnictwo, rzemiosło, naukę, wojsko oraz kulturę.

Frekwencja mówi sama za siebie: 4,5 miliona odwiedzających w ciągu niespełna pięciu miesięcy. Dla porównania – MTP przez cały rok przyjmują około 1,3 miliona gości. Wśród towarzyszących wystawie wydarzeń nie sposób pominąć meczu Warty Poznań z PSV Eindhoven, który przeszedł do historii jako pierwszy w Polsce mecz piłkarski transmitowany na żywo przez radio – jego spadkobiercą jest dzisiejsze Radio Poznań.

Społeczne nowatorstwo sprzed wieku – Pawilon Pracy Kobiet

PeWuKa nie była jedynie pokazem przemysłu i gospodarki. Jednym z najbardziej nowatorskich przedsięwzięć był Pawilon Pracy Kobiet, przygotowany z inicjatywy środowisk kobiecych i wspierany przez Michalinę Mościcką, żonę prezydenta. Budynek zaprojektowała młoda architektka Anatolia Hryniewiecka-Piotrowska, a jego modernistyczna forma podzielona była na osiem części – od pracy w domu, przez rolnictwo, naukę, sport, aż po macierzyństwo.

Pokazywano, że praca kobiet wykonywana w domu również jest pracą. Pojawiały się postulaty równej płacy dla kobiet i mężczyzn, a także tematy związane z dostępem do opieki okołoporodowej i problemami macierzyństwa

Dominika Plata, członkini Stowarzyszenia PeWuKa II

Plany na 2029 rok – obchody z rozmachem i nowoczesne pomysły

Stulecie wystawy zbiegnie się z innymi ważnymi rocznicami: 40-leciem wyborów czerwcowych i 25-leciem przystąpienia Polski do UE. Jak tłumaczy Jakub Marciniak, to doskonała okazja do podsumowania zmian ostatnich dekad. 7 lipca Rada Miasta Poznania przyjęła z inicjatywy stowarzyszenia uchwałę dotyczącą organizacji obchodów i wyznaczającą kierunki działań. Członkowie PeWuKa II deklarują gotowość współpracy z władzami, Międzynarodowymi Targami Poznańskimi i instytucjami kultury.

Wśród zgłoszonych pomysłów znajdują się: wystawy historyczne, koncerty, spektakle, pokazy filmowe, a także stworzenie przedstawienia teatralnego lub produkcji filmowej o wystawie. Nowatorskim elementem może być aplikacja mobilna umożliwiająca wirtualny spacer po dawnych terenach PeWuKi. Towarzyszyć jej miałyby miniaturowe makiety nieistniejących pawilonów, ustawione w miejscach, gdzie stały w 1929 roku – w Parku Wilsona, Parku Kasprowicza i innych lokalizacjach. Kody QR odsyłałyby do archiwalnych fotografii i opisów, tworząc miejski szlak modernizmu.

Edukacja już dziś – lekcje, wykłady i zaangażowanie społeczne

Stowarzyszenie nie czeka na jubileusz – od roku prowadzi w poznańskich szkołach średnich program edukacyjny „PeWuKa w trzech kwadransach”. Lekcje, prowadzone przez studentów historii, architektury i politologii, obejmują genezę, skalę i dziedzictwo wystawy. W roku szkolnym 2025/2026 przeprowadzono ponad 220 takich zajęć, docierając do około 5,5 tysiąca uczniów (przy założeniu średniej klasy liczącej 25 osób).

Projekt będzie kontynuowany w kolejnym roku szkolnym. Stowarzyszenie planuje także serię otwartych wykładów o historii, architekturze i sztuce związanej z PeWuKą – dostępnych nie tylko dla uczniów, ale dla wszystkich mieszkańców. Jak podsumowuje Jakub Marciniak:

Potrzebujemy wytrwałości, owocnej współpracy z miastem i targami, a także środków, bo jesteśmy grupą młodych ludzi działających społecznie. Każdego, kto chce dowiedzieć się więcej lub do nas dołączyć, serdecznie zapraszamy

Jakub Marciniak, członek Stowarzyszenia PeWuKa II

Dla lokalnej społeczności stulecie PeWuKi to nie tylko sentymentalna podróż w przeszłość. To szansa, by na nowo zdefiniować tożsamość miasta, które w 1929 roku pokazało całej Polsce, jak wiele można osiągnąć w niecałą dekadę wolności. Dziś, gdy Poznań mierzy się z wyzwaniami nowoczesności, pamięć o tamtym sukcesie może stać się inspiracją do kolejnych wielkich przedsięwzięć. Stowarzyszenie PeWuKa II liczy, że w przygotowania włączą się kolejne osoby, instytucje i partnerzy – bo bez społecznego wsparcia nawet najlepsze pomysły pozostaną tylko w sferze planów.

Źródło: Informacje przekazało Stowarzyszenie PeWuKa II na podstawie uchwały Rady Miasta Poznania z 7 lipca 2025 roku.