Zapomniane obozy pracy w Poznaniu. Uczniowie stworzyli aplikację, która przywraca pamięć

Niemal 30 obozów pracy przymusowej funkcjonowało w Poznaniu i okolicach w czasie II wojny światowej, a dziś większość z tych miejsc nie ma żadnego śladu w przestrzeni miasta. Grupa uczniów z Poznania postanowiła to zmienić, tworząc aplikację iRemember, która ma przywracać pamięć o zapomnianych obozach pracy. To projekt, który łączy edukację historyczną z nowoczesnymi technologiami i może wkrótce objąć całą Wielkopolskę.

Historyczne śledztwo zamiast zwykłej lekcji

Pomysłodawczynią przedsięwzięcia jest Adriana Rozwadowska, nauczycielka języka polskiego w Zespole Szkół Komunikacji w Poznaniu. Na początku roku szkolnego 2025/2026 zaprosiła uczniów klasy 2c do zmierzenia się z tematem, który nawet dla wielu poznaniaków jest zupełnie nieznany. Młodzież szybko odkryła, że w pierwszych latach okupacji Niemcy utworzyli w mieście i jego okolicach blisko 30 obozów pracy przymusowej, do których od 1941 roku trafiali Żydzi deportowani z gett w okupowanej Wielkopolsce.

Więźniowie byli wykorzystywani do ciężkiej, ręcznej pracy przy rozbudowie miasta, które miało stać się wzorcowym ośrodkiem III Rzeszy. Budowali drogi, linie kolejowe, infrastrukturę i tereny rekreacyjne. Jednym z takich miejsc jest dzisiejsze jezioro Rusałka, przy którego powstawaniu pracowali zarówno polscy robotnicy przymusowi, jak i Żydzi. Uczniowie przyznają, że przed rozpoczęciem projektu większość z nich nie miała pojęcia o tej części historii – nawet ci mieszkający w Kiekrzu, gdzie znajdował się jeden z obozów.

Od monografii do kodu aplikacji

Zanim powstał jakikolwiek kod, młodzież musiała przeprowadzić prawdziwe historyczne śledztwo. Korzystali z trudno dostępnej monografii Anny Ziółkowskiej poświęconej obozom pracy przymusowej dla Żydów w Wielkopolsce, a wsparcia merytorycznego udzieliło Muzeum Martyrologiczne w Żabikowie. Uczniowie odwiedzali miejsca związane z dawnymi obozami, robili dokumentację fotograficzną i opracowywali informacje historyczne. Dopiero na tej podstawie powstała cyfrowa część projektu – kod aplikacji napisał jeden z uczniów pochodzący z Ukrainy.

Efektem jest narzędzie, które działa jak wirtualny przewodnik. Użytkownik może odnajdywać miejsca dawnych obozów i poznawać ich historię podczas spaceru po Poznaniu i okolicach. To szczególnie ważne, bo w wielu lokalizacjach nie zachowały się żadne czytelne ślady obozowej przeszłości – pomniki i tablice należą do wyjątków. Jednym z takich miejsc pamięci jest pomnik więźniów największego obozu, który działał w latach 1941-1943 na Stadionie im. Edmunda Szyca.

Pięć języków i międzynarodowa współpraca

iRemember nie jest skierowany tylko do polskojęzycznych odbiorców. Informacje przygotowano w pięciu wersjach językowych: polskiej, angielskiej, niemieckiej, ukraińskiej i czeskiej. Aplikacja jest już dostępna na urządzenia z systemem Android, a wersja na iPhone’y czeka na akceptację w App Store. Projekt otrzymał wsparcie finansowe Stowarzyszenia Łazęga Poznańska, które pokryło część kosztów związanych z publikacją.

Projekt ma też wymiar międzynarodowy – równolegle podobne przedsięwzięcie realizowali uczniowie szkoły w czeskim Libercu. Przygotowali oni interaktywną mapę kamieni upamiętniających żydowskie ofiary II wojny światowej, uzupełnioną o ich indywidualne historie. To pokazuje, że pamięć o przeszłości może łączyć młodych ludzi z różnych krajów.

Dlaczego to ważne dla Poznania?

Dla lokalnej społeczności to projekt, który wypełnia lukę w powszechnej świadomości. Większość mieszkańców nie zdaje sobie sprawy, że w ich mieście działały dziesiątki obozów pracy, a miejsca, które dziś są parkami czy jeziorami, mają tragiczną historię. Dzięki aplikacji można tę wiedzę odzyskać i oddać hołd ofiarom. To także ważna lekcja dla młodych ludzi – że historia nie jest tylko abstrakcyjną wiedzą z podręczników, ale dotyczy najbliższego otoczenia.

Co dalej z iRemember?

Dla uczniów ZSK publikacja aplikacji to nie koniec pracy. Młodzi informatycy, którzy od września będą już uczniami klasy 3c, planują dalszy rozwój iRemember. W planach jest dodawanie archiwalnych fotografii oraz stopniowe rozszerzanie mapy poza Poznań i jego okolice. Docelowo projekt może objąć całą Wielkopolskę – na terenie okupacyjnego Kraju Warty funkcjonowały 143 obozy tego rodzaju. To ambitne plany, ale młodzież udowodniła, że potrafi łączyć pasję z zaangażowaniem społecznym.

Informacje przekazała redakcji szkoła Zespół Szkół Komunikacji w Poznaniu.